Havza Haber Ajansı'nın haberine göre Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, yeni tahsil yılındaki fıkıh derslerinin ilk oturumunda çeşitli konularda önemli açıklamalar yaptı.
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli şöyle konuştu:
“Kaza ve şehadet bahsinde, haklar konusunda bir anlaşmazlık ortaya çıktığında mahkemeye başvurulması gerektiğini ve böylece hakkın kiminle olduğunun belirlenmesi gerektiğini ifade etmiştik. Hak sahibi hakkını aldığında artık mesele kapanır. Ancak bir kimse hakkı yerine getirmez, ilahî hükümlerden biri uygulanmaz veya Allah’ın ya da insanların hakkı zayi olursa, işte burada bir taraftan hudûd ve ta‘zîr, diğer taraftan kısas, üçüncü taraftan da diyetler gündeme gelir. Bunlar üç ayrı kitap ve üç bağımsız fıkıh babıdır. Aralarında bazı ortak noktalar bulunsa da ilmî açıdan birbirlerinden ayrıdırlar. Bunların ortak paydası ise toplum düzeninin sağlanması meselesidir.”
Gaybet Döneminde İlahî Hükümlerin Uygulanmasından Kim Sorumludur?
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, imamet ve ümmet sisteminde hükümlerin uygulanması ve toplumsal düzenin sağlanmasından kimin sorumlu olduğunu sorarak şöyle devam etti:
“İmamet ve ümmet sistemindeki temel mesele, ilahî hükümlerin kim tarafından uygulanması gerektiğidir. Huzur döneminde, Allah Resulü Hz. Muhammed (s.a.a.) ve onun ardından masum imamlar bu işlerin uygulanmasından sorumludur ve bu konuda herhangi bir tartışma yoktur. Ancak Gaybet döneminde durumun nasıl olduğu açıkça ortaya konulmalıdır ki toplumun düzen ve hesap içerisinde işleyen bir yapıya sahip olduğu anlaşılsın.
Gaybet döneminde bazı işlerin vâcib-i kifâî olduğunu ve halkın kendisinin bu sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini savunan bir görüş bulunmaktadır. Ancak Gaybet dönemindeki temel mesele şudur: Peygamber ve Ehl-i Beyt imamları, Gaybet dönemi için belirli kişileri tayin etmişler midir, etmemişler midir? Eğer insanlar bu işleri kendi başlarına yürütmek isterlerse bu durum bir boşluğa ve düzensizliğin, hatta kargaşanın başlamasına yol açacaktır.”
Akıl, Allah Karşısında Delil İleri Sürme Gücüne Sahiptir
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, bu konudaki aklın konumuna vurgu yaparak Nisa Suresi’nin son ayetlerine işaret etti ve şöyle dedi:
“Akıl, boyu ve sözü öylesine güçlüdür ki Allah’ın karşısında dahi delil ileri sürebilir. Yüce Allah şöyle buyuruyor:
"Müjdeleyici ve uyarıcı olarak peygamberler gönderdik ki peygamberlerden sonra insanların Allah’a karşı ileri sürebilecekleri bir delilleri kalmasın. Allah mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir."
(Nisâ suresi, 4/165)
Yüce Allah, peygamberleri göndermemiş olsaydı insanların Allah’a karşı delil ileri sürebileceklerini ve ‘Bizi yarattın; neden bize bir yol gösterici göndermedin?’ diyebileceklerini ifade ediyor.
Bu ayette geçen ‘sonra’ (ba‘de) kelimesine dikkat etmek gerekir. Bu kelime burada bir sınırlandırma ifade etmektedir. Yani peygamberlerden önce akıl, Allah’a ‘Neden bir peygamber göndermedin?’ diyebilir. Ancak peygamberler gönderildikten sonra aklın böyle bir itirazda bulunma gücü kalmaz; çünkü ilahî hüccet tamamlanmıştır.
Allah karşısında dahi delil ileri sürebilen böyle bir aklın tanınması ve değerinin bilinmesi, onun hükmüne uyulması gerekir. Çünkü bu güçlü akıl, insan toplumunun anlaşmazlıkları ortadan kaldırmak ve insanların birbirlerinin haklarına tecavüz etmesini önlemek için bir düzene ve yol göstericiye ihtiyaç duyduğunu kavrar.”
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, söz konusu aklî itirazın yalnızca peygamberlerin veya masum imamların bulunduğu dönemle sınırlı olup olmadığını sorarak şöyle konuştu:
“Allah Resulü’nün huzurda olduğu veya masum imamın bulunduğu dönemde hüccet vardır. Ancak ne peygamberin ne de masum imamın bulunduğu ve aynı zamanda onlar tarafından sorumluluk üstlenmek üzere görevlendirilmiş bir kimsenin de bulunmadığı bir durumda, söz konusu aklî itiraz hâlâ geçerliliğini korur.
Sahib-i Cevahir’in deliline baktığımızda, insanların bu işlerin her birini tek tek kendi üzerlerine almaya güçlerinin yetmediğini görüyoruz. Ancak insanların, Gaybet döneminde kime başvurmaları gerektiğini Allah’tan sorma konusunda kesin bir hakkı vardır. Bu, kulun Rabbi üzerindeki hakkıdır. Eğer Gaybet döneminde din tarafından insanlara hiçbir görev ve sorumluluk belirlenmemiş olsaydı, akıl şöyle diyebilirdi:
‘Allah’ım, bu insanları kime emanet ettin? Hiçbir hesap ve düzen yok mu?’
Temel delil şudur: İnsanlar huzur döneminde masum bir öndere ihtiyaç duyarlar. Eğer masuma ulaşmak mümkün değilse, Gaybet döneminde masum olmayan fakat masum imamın izniyle bu işleri üstlenecek bir kişiye ihtiyaç vardır. Eğer insanların işleri kendi hâline bırakılacak olursa, yol gösterici ve hüccet gönderilmesinin gerekliliğine ilişkin temel delilin de bir anlamı kalmaz.”
Sahib-i Cevahir’in Velâyet-i Fakîh Hakkındaki Delili
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, Gaybet döneminde Velâyet-i Fakîh ve fakihlerin niyabeti konusuna değinerek, Hz. Veliyy-i Asr’ın (a.f.) Şeyh Müfid’e gönderdiği tevki‘-i şerif ile merhum Sahib-i Cevahir’in görüşlerine işaret etti.
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli şöyle dedi:
“Sahib-i Cevahir, Cevâhirü’l-Kelâm kitabının 21. cildinde Velâyet-i Fakîh bahsinde, Gaybet döneminde Şiilerin işlerinin düzen içerisinde yürütülmesinin gerekliliği meselesini ele almıştır.
Sahib-i Cevahir, bu konuda şüphe eden kimseler hakkında şöyle diyor:
'Bazı insanların bu konuda vesveseye düşmesi gerçekten şaşırtıcıdır; hatta sanki fıkıhtan hiçbir şey tatmamış gibidir.’
Sahib-i Cevahir’in sözü şudur: Velâyet-i Fakîh'i inkâr eden kimse, sanki fıkıhtan hiçbir nasip almamıştır. Çünkü Gaybet döneminde Şiilerin toplum işlerinin düzenlenmesi için velâyet ve hâkimiyet meselesi, fıkhın temel meselelerinden ve hâkim, kadı, hüccet ve halifeye ilişkin rivayetlerden hareketle ortaya konulmaktadır.
Yaklaşık kırk yıl önce, Velâyet-i Fakîh esasına dayanan sistemi inkâr edenlere yönelik bir konferansta aynı Sahib-i Cevahir sözünü okudum ve şöyle dedim:
‘Sahib-i Cevahir’in sözü şudur: Velâyet-i Fakîh'i inkâr eden kimse sanki fıkıhtan hiçbir nasip almamıştır. Çünkü eğer insanlar kendi başlarına bir sistemi yönetmeye yeterli olsalardı, Nisa Suresi’ndeki ilahî rehber ve hüccetin gerekliliğine ilişkin delilin ne anlamı kalırdı?’”
İmamet ve Ümmet Sistemi İçtihat, Adalet ve Düzen Üzerine Kurulmalıdır
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, dersinin bir bölümünde havzaların ve fakihlerin sorumluluğuna vurgu yaparak şöyle konuştu:
“İmamet ve ümmet sisteminde bizim çabamız, Ehl-i Beyt’in sözlerini doğru anlamak ve bu sözleri doğru şekilde aktarmak olmalıdır. Toplumu yönetenler müçtehit olmalı, meseleleri müçtehitçe kavramalı, müçtehitçe hareket etmeli ve adaletle davranmalıdır. Düzen budur.”
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, havza âlimleri ve fakihlere hitaben şöyle dedi:
“Ey büyükler ve fakihler, üzerinizde büyük bir sorumluluk bulunmaktadır. Bu yolun sancağını sizler taşıyorsunuz. Sizin rehberliğiniz sayesinde İran İslam halkının büyük ve değerli kadınları ve erkekleri savunmayı ve direnmeyi öğrendiler. Bu Zeynebî ve Hüseynî duruşu havzalardan ve âlimlerden öğrendiler.”
Halkın Direnişi İlahî Lütfun Bir Tezahürüdür
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, İran halkının saldırgan güçler karşısındaki direnişine değinerek şöyle konuştu:
“İki süper güç saldırdı ve burunları yere sürtüldü; bu, geçiştirilecek veya nezaketle söylenecek bir mesele değildir. Onlar saldırdılar, ancak çocukların, kardeşlerin ve bizzat halkın direnişi karşısında geri çekildiler ve yenildiler.
Bu direnişe dikkat etmek gerekir. Bu, ilahî bir lütuf değil midir? Mucize yalnızca taşın konuşması mıdır? Eğer bir millet eli boş bir şekilde bir topluluğun karşısında durur ve onlara karşı direnirse, bu mucize ve ilahî bir lütuf değil midir? Bu güç nereden geldi? Bu güç, Ehl-i Beyt takipçilerine bahşeden Yüce Allah’ın kudretinden geldi.”
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, bu bağlamda Amerika ve İsrail’in işlediği cinayetlere değinerek Minab hadisesinden bir sahneyi anlattı:
“Bir annenin burada, Minab’daki aynı okulda çocuğunu okula göndermesi ve ardından elinde bir çift terlik değil, tek bir terlik tutarak ‘Çocuğumun nerede olduğunu bilmiyorum’ demesi; çocuğundan geriye hiçbir iz kalmamış olması... Bu sahneyi ne zaman hatırlasam, buna tahammül etmem benim için çok zor ve ağır oluyor!
Herkesin hem hakkı hem de görevi vardır. Ancak insanların bir rehbere ve lidere ihtiyacı vardır:
‘Önce Peygamber, ardından imamlar (a.s.), sonra da onların naipleri.’
Sistem budur.”
Gaybet Döneminde Fakihlerin Sorumluluğu ve Ehl-i Beyt Öğretilerinin Doğru Anlaşılmasının Gerekliliği
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli şu hususu vurguladı:
“Şuna dikkat edilmelidir ki akıl, Allah’ın karşısında durup ‘Sen insanları yarattın; neden onlara bir rehber göndermedin?’ diyebilecek kadar güçlüdür. Allah da şöyle buyurur: ‘Biz peygamberleri gönderdik ki insanların, peygamberlerden sonra Allah’a karşı ileri sürebilecekleri bir delilleri kalmasın.’
Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, konuşmasının sonunda imamet ve ümmet sisteminin konumuna yeniden değinerek Ehl-i Beyt’in sözlerinin doğru anlaşılması, ilahî öğretilerin doğru aktarılması, toplumun içtihat ve adalet temelinde yönetilmesi ve Gaybet döneminde fakihlerin sorumluluğuna dikkat edilmesinin gerekliliğini vurguladı.
Ayrıca Ayetullah el-Uzma Cevadi Amuli, âlimler ve ilim havzası için izzet, yücelik, şan ve bereket diledi.
yorumunuz